Η παιδεία και η πνευματική καλλιέργεια θεμελιώνονται πάνω στη σκέψη, την κρίση και τη λογική. Χτίζονται με κόπο, με τη συνεχή άσκηση, με σεβασμό και σεμνότητα. Ο στοχασμός είναι το πλέον επίπονο άθλημα.
Εκπαίδευση είναι η διαδικασία που οδηγεί στην παιδεία. Ο Αριστοτέλης υποστήριζε πως για τη διδασκαλία χρειάζονται τρία πράγματα: η φύση, η μάθηση και η άσκηση. Η σωστή εκπαίδευση ακονίζει το μυαλό χωρίς να στομώνει το συναίσθημα. Γιατί χωρίς συναίσθημα, η μόρφωση μοιάζει με ήλιο που λάμπει, αλλά δε ζεσταίνει (Ιάσων Ευαγγέλου «Γλώσσα και Παιδεία, εκδ. Σαββάλας).
Σκοπός της παιδείας, ίσως μοναδικός, είναι η κοινή ωφέλεια. Η ελάττωση του ανθρώπινου πόνου. Στόχος η συνάντηση με τη συνείδηση, η κατάκτηση της ελευθερίας.
Ο μορφωμένος άνθρωπος είναι ελεύθερος. Αντιστέκεται συνειδητά σε κάθε απόπειρα κατάλυσης της ελευθερίας. Όμως γνωρίζει πως η ελευθερία δεν είναι έννοια αταξική. Ξέρει πως η «ελευθερία» του πλούτου εξαρτάται από την ανελευθερία της φτώχειας και την προϋποθέτει. Και αντίστροφα η ελευθερία της φτώχειας προϋποθέτει την απελευθέρωσή της από τα δεσμά που της χαλκεύει ο πλούτος.
«Παιδεία είναι η διαπαιδαγώγηση προς την αρετή» (Πλάτων Νόμοι 644Α). Διαπαιδαγώγηση προς την ελευθερία, προς τους πολιτικούς και κοινωνικούς αγώνες, προς τους αγώνες για την ανατροπή της ...
